Đến với Đời Rất Đẹp tập 21, khán giả sẽ được gặp gỡ và lắng nghe những chia sẻ đầy tâm huyết của Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Quận – một người thầy đã dành phần lớn cuộc đời mình cho việc nghiên cứu, quảng bá và truyền dạy chữ Nôm. Qua lăng kính của ông, một miền ký ức sống động về dòng chữ cổ của dân tộc được mở ra, khơi dậy niềm tự hào sâu sắc về trí tuệ của thế hệ đi trước.
Trailer: https://youtu.be/n6oR0ldE45o
Ký ức Truyện Kiều và cái hay độc đáo của chữ Nôm
Mở đầu chương trình, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Quận mang đến hai quyển sách cổ Truyện Kiều viết hoàn toàn bằng chữ Nôm (phiên bản gốc có tựa Thúy Kiều Truyện Tường Chú do học giả Chiêm Văn Thị chú đính). Đối với ông, đây không chỉ là tư liệu chuẩn xác để giảng dạy cho các thế hệ sinh viên, học viên cao học mà còn là một kho tàng văn chương vô giá.
Ông bộc bạch rằng dù Truyện Kiều đã được hậu thế nghiên cứu suốt mấy trăm năm qua, nhưng chỉ khi đọc trực tiếp vào văn bản Nôm gốc, người ta mới thấu cảm hết những điều thâm thúy trong cách dùng từ, sử dụng điển tích điển cố của tổ tiên. Qua đó, chữ Nôm chứng minh một giá trị lịch sử to lớn: thể hiện cách mà cha ông chúng ta đã sáng tạo một cách độc lập để ghi lại chính xác tiếng nói của dân tộc mình.
Mối duyên từ giảng đường và sự nể phục của thế giới
Chia sẻ về cơ duyên đến với chữ cổ, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Quận nhớ lại những ngày đầu sau giải phóng khi ông bước chân vào năm nhất trường Đại học Văn khoa. Nhờ có năng khiếu đặc biệt với chữ Hán và chữ Nôm, ông được các giáo sư định hướng đi sâu vào chuyên ngành Hán Nôm. Sự động viên và khen ngợi từ các bậc học giả lớn chính là ngọn lửa sưởi ấm và giữ chân ông trên con đường nghiên cứu đầy thử thách này.
Bên cạnh đó, ông cũng tự hào chia sẻ về tầm vóc của chữ Nôm trên bản đồ học thuật thế giới. Thuộc nhóm các nước “đồng văn” (cùng sử dụng chữ khối vuông như Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên), Việt Nam đã xuất sắc chế tác ra chữ Nôm từ thế kỷ 13 để ghi chép tiếng nói dân tộc, thậm chí từng được chọn làm văn tự chính thức dưới triều nhà Hồ và triều đại Quang Trung. Sự sáng tạo độc đáo này khiến giới khoa học quốc tế vô cùng kính nể. Kỷ niệm đáng nhớ nhất của ông là tại cuộc hội thảo chữ Nôm tại Đại học Temple (Hoa Kỳ) năm 2015, bài tham luận của ông nhận được sự hoan nghênh lớn đến mức nhiều nhà khoa học quốc tế đã xếp hàng mang USB đến xin sao chép tư liệu nghiên cứu.
Clip: https://youtu.be/xMzmu87NUJM
Luận án 10 năm về Cao Bá Quát và những cống hiến để đời
Điểm nhấn xúc động nhất trong chương trình là khi Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Quận chia sẻ về bộ sách Cao Bá Quát Toàn Tập. Để hoàn thành luận án tiến sĩ về danh nhân Cao Bá Quát, ông đã phải mất đúng 10 năm ròng rã (hoàn thành vào năm 2005).
Đó là một hành trình đầy gian truân khi ông phải lặn lội ra Hà Nội nhiều tháng trời, miệt mài ở Viện nghiên cứu Hán Nôm và Thư viện Trung ương để tìm kiếm, sao chụp từng văn bản gốc. Khó khăn lớn nhất chính là việc tư liệu thời xưa bị lẫn lộn rất nhiều theo kiểu “lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia”. Bằng sự kiên trì, ông đã sàng lọc và lập nên “Niên biểu Cao Bá Quát” chuẩn xác dựa trên chính thơ văn của tác giả và sách chính sử Đại Nam Thực Lục. Công trình này quý giá đến mức năm 2010, nhân dịp Đại lễ nghìn năm Thăng Long – Hà Nội, đại học giả – Giáo sư Vũ Khiêu cùng các học giả hàng đầu đã trân trọng kế thừa, sử dụng hình ảnh văn bản của ông để công bố sách.
Sứ mệnh gìn giữ dòng chữ cổ cho thế hệ mai sau
Kết thúc chương trình, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Quận xúc động đón nhận bó hoa tươi thắm từ MC Ngọc Lan như một lời tri ân sâu sắc của thế hệ đi sau dành cho những nỗ lực thầm lặng của ông. Hành trình bền bỉ của thầy chính là lời nhắc nhở quý báu về ý thức bảo tồn nguồn cội văn hóa trước dòng chảy của thời gian.
Tập 21 Đời Rất Đẹp sẽ phát sóng lúc 19:15, Thứ Bảy ngày 23/5/2026 trên VTV9. Chương trình do VTV9 phối hợp cùng Jet Studio thực hiện.
Gia Vũ
